Afgelopen week plaatste ik voor het eerst de Herinneringstelefoon tijdens een uitvaart. Een bijzonder moment, zeker omdat we het concept pas kort daarvoor hadden geïntroduceerd op de Uitvaart Vakbeurs in Gorinchem. Ik was natuurlijk benieuwd hoe de aanwezigen op de telefoon zouden reageren en of ze daadwerkelijk persoonlijke boodschappen zouden inspreken.

Na afloop bleek dat er maar liefst 41 berichten waren achtergelaten. Maar wat mij het meest raakte, was niet het aantal. Het waren de persoonlijke woorden, de emoties en de verhalen die ik later tijdens het controleren van de opnamen hoorde.

Op dat moment besefte ik pas echt wat de Herinneringstelefoon voor nabestaanden kan betekenen.

Een bijzondere plek tijdens het afscheid

De uitvaart was uitstekend georganiseerd. We waren ruim op tijd aanwezig om de Herinneringstelefoon rustig te installeren en te controleren. Voor de telefoon was een aparte stilteruimte ingericht, waar mensen zich even konden terugtrekken.

De witte T65 Herinneringstelefoon stond op een eigen sokkel. Daarnaast was eenzelfde sokkel geplaatst met een condoleanceboek waarin aanwezigen hun gedachten en herinneringen konden opschrijven.

Ik vond het mooi dat beide mogelijkheden naast elkaar werden aangeboden. Niet iedereen vindt het gemakkelijk om iets op papier te zetten. Soms is het eenvoudiger om gewoon te vertellen wat je voelt of wat je iemand nog had willen zeggen.

Na afloop van de dienst kregen de aanwezigen de gelegenheid om een persoonlijke boodschap in te spreken. Van die mogelijkheid werd dankbaar gebruikgemaakt.

Alsof hij nog even aan de andere kant van de lijn was

De nabestaanden hadden vooraf een duidelijke wens uitgesproken. Ze wilden mensen de gelegenheid geven om zich rechtstreeks tot de overledene te richten. Niet alleen vertellen wie hij was of wat hij voor hen had betekend, maar juist uitspreken wat ze hem nog hadden willen vertellen.

En dat is precies wat er gebeurde.

Tijdens het beluisteren hoorde ik hoe mensen herinneringen ophaalden, hun waardering uitspraken of iets vertelden wat kennelijk alleen tussen hen en de overledene bestond. Er werd gelachen, soms klonk verdriet door en af en toe viel er een stilte.

Wat mij vooral opviel, was hoe natuurlijk mensen tegen hem spraken. Alsof ze hem nog één keer persoonlijk aan de telefoon hadden.

Dit had nooit allemaal in een condoleanceboek gestaan

Voor mij kwam het meest indrukwekkende moment eigenlijk pas achteraf, tijdens het controleren van de opnamen.

Ik realiseerde me dat veel van deze woorden waarschijnlijk nooit op dezelfde manier op papier terecht waren gekomen.

Wie iets in een condoleanceboek schrijft, denkt vaak na over de juiste formulering. Een gesproken boodschap ontstaat veel spontaner. Iemand pakt de hoorn, hoort de piep en begint te vertellen. Soms aarzelend, soms met een verhaal dat vanzelf op gang komt.

Niet alleen de woorden zijn belangrijk, maar ook de manier waarop ze worden uitgesproken. De intonatie, de emoties en de kleine stiltes maken iedere boodschap uniek.

Een stem vertelt soms meer dan de woorden alleen.

Een stemportret voor de nabestaanden

De geluidsopnamen worden aan de nabestaanden overgedragen. Zij gaan deze gebruiken om zelf een bijzonder stemportret samen te stellen, waarin de persoonlijke verhalen en emoties van de aanwezigen samenkomen.

Ik vind dat een mooie gedachte. Wanneer de drukte rondom de uitvaart voorbij is, kunnen de nabestaanden op hun eigen moment naar de boodschappen luisteren. Misschien horen ze verhalen die ze nog niet kenden of ontdekken ze hoeveel de overledene voor anderen heeft betekend.

Op die manier krijgen de opnamen een blijvende betekenis. Niet alleen als herinnering aan het afscheid, maar als een persoonlijk document om later nog eens naar terug te luisteren.

Mijn eerste ervaring heeft me overtuigd

Toen ik met de Herinneringstelefoon begon, geloofde ik in de kracht van gesproken herinneringen. Vanuit mijn achtergrond als videojournalist weet ik hoe belangrijk het is om verhalen vast te leggen en te bewaren.

Maar deze eerste uitvaart heeft me toch anders naar de Herinneringstelefoon laten kijken.

Wat begon als een idee om nabestaanden iets extra’s mee te geven, heeft voor mij nu een diepere betekenis gekregen. Ik heb zelf kunnen ervaren hoe persoonlijk en waardevol de boodschappen kunnen zijn wanneer mensen de ruimte krijgen om op hun eigen manier iets achter te laten.

Deze eerste inzet heeft voor mij de meerwaarde van de Herinneringstelefoon bevestigd. Niet vanwege het aantal opnamen, maar vanwege de persoonlijke verhalen en emoties die anders misschien verloren waren gegaan.

Sommige dingen schrijf je niet op. Die vertel je.

Ivo van Erp
Initiatiefnemer van de Herinneringstelefoon

Toelichting bij de afbeeldingen: Uit respect voor de privacy van de overledene, de nabestaanden en de aanwezigen zijn bij dit artikel AI-gegenereerde sfeerbeelden gebruikt. Deze afbeeldingen dienen uitsluitend ter illustratie en zijn geen foto’s van de daadwerkelijke uitvaart.